شهرهای ترک زبان ایران از جمله شهرهای زیبای ایران محسوب می شوند که علاوه بر گویش و زبان بی نظیرشان، شاخص های دیگری از جمله لباس های محلی، غذاهای خوشمزه، شهرسازی و معماریی های ویژه و صدها موارد دیگر را در خود جای داده اند که پرداختن به هر کدام از آنها، موضوعات قابل بحث فوق العاده ای خواهد شد.
زبان ترکی در ایران، بسته به موقعیت جغرافیایی خود، انواع مختلف دارد و هر کدام از آنها یک سری تفاوت های کوچک در دستور زبان ترکی و همچنین تلفظ واژگان با همدیگر دارند.
زبان ترکی در ایران شامل موارد زیر است:

– ترکی آذربایجانی
زبان ترکی آذربایجانی شامل سه گویش مختلف است که شامل گویش ترکی افشاری، گویش شاهسونی و گویش سنقری است. جمعیت این عزیزان به چیزی بالای ۱۵ میلیون نفر می رسد. این زبان در اقوام قره چورلو، ایل قاجار، شاهسون ها و بسیاری از ایل های دیگر، استفاده می شود و جالبی این زبان این است که بیش از ۱۵ ایل به این زبان و گویش های متفاوتش، صحبت می کنند. ترکی آذربایجانی خوشبختانه از سری زبان های ترکی ایرانی است که هنوز محبوبیت خود را در میان قوم های مختلف ترک، از دست نداده و کودکان و نوجوانان آنها نیز در حفظ و پاسداری از زبان اصیل خود، تلاش می نمایند. در ایران این زبان در کلان شهرهای تبریز و اردبیل به وفور مورد استفاده قرار می گیرد و البته که در ارومیه بی نهایت زیبا با این زبان زیبا به صحبت و گفتگو می پردازند.

– ترکی قشقایی
ترکی قشقایی همانطور که از اسمش مشخص است، مختص به قوم قشقایی است که در دو مذهب شیعه و سنی، گرد هم آمده اند و جمعیتی بالغ بر ۱ میلیون نفر را تشکیل داده اند. قوم قشقایی از اقوام قدیمی و شناخته شده در ایران محسوب می شوند. ترکی قشقایی در استان بوشهر، شیراز و همچنین چهارمحال بختیاری و کلانشهر اصفهان رواج داشته است و از شهرهایی که هنوز این زبان را به خوبی زنده نگه داشته اند، می توان به فیروزآباد شیراز اشاره کرد. امروزه برای جلوگیری از از بین رفتن این زبان، موسسات بسیاری این زبان را به شکل حضوری و غیرحضوری، آموزش می دهند که این مورد در جای خود قابل تحسین است.

– ترکی خلجی
خلج ها از اقوام ایرانی هستند که به این زبان صحبت می کنند و همگی آنها مسلمان و شیعه هستند. ای قوم با جمعیتی بالغ بر ۱۸زار نفر در لیست اقوام ترکی ایرانی قرار گرفته اند که با لهجه بی نظیرشان، شما را به وجد می آورند. در حال حاضر این قوم تنها در خلجستان استان قم هستند که بسیاری از زبان شناسان از کاهش سخنواران مسلط به زبان ترکی خلجی بسیار نگران هستند. این زبان نیز رفته رفته در حال نابودی است و اگر نتوان این زبان را گسترش داد، بی شک در سال های نه چندان دوری از این زبان تنها یک اسم بر جای خواهد ماند.

– زبان ترکمنی
این زبان در میان مسلمان خراسانی رایج است و با جمعیتی ۷۵۰ هزار نفری خود یکی از قوم های ترکمنی زبان ایرانی محسوب می شوند که گویش متفاوتی نداشته و همگی به یک شکل صحبت می کنند. خراسان با جمعیت بالای خود، از قوم های مختلف ایرانی با گویش ها و زبان های متفاوتی را در خود جای داده است که ترکمنی نیز یکی از آنها است. شاخه هایی از این زبان را می توان در افغانستان و کشور ترکمنسان نیز دید که البته از شگفتی این زبان در افغانستان و ایران این است که نوشتار آن به خط عربی صورت می گیرد.
ترکمنی زبان ها در ایران بیشتر در منطقه ترکمن صحرا و بخش هایی از دریای خزر وجود دارند و اگر بخواهیم از شهرهای مهمی نام ببریم که به این زبان زیبا سخن می گویند می توان به بندر ترکمن، گنبد کاووس، گمیشان، سیمین‌شهر، کلاله، آق قلا نیز اشاره داشت.

– ترکی خراسانی
همانطور که گفتیم خراسان انواع زبان ها و گویش ها را در خود جای داده است که ترکی خراسانی نیز یکی از این زبان هاست که افرادی که به این زبان صحبت می کنند همگی مسلمان و شیعه هستند و جمعیت آنها به چیزی حدود ۸۶۰ هزار نفر می رسد. زبان ترکی خراسانی در خراسان شمالی بیشترین جمعیت را دارد اما می توان ترک زبانان خراسانی را در استان های گلستان و سمنان و بخش هایی از خراسان رضوی نیز، مشاهده نمود که البته بیشتر با لهجه ترکی خراسانی صحبت می کنند و نه خود زبان ترکی خراسانی. اگر بخواهیم از تک تک شهرهایی که سخنوران ترکی خراسانی دارند نام ببریم، می توانیم به قوچان، نیشابور، جوین سبزوار، صفی آباد، بجنورد و شیروان نیز اشاره نماییم.
زبان ترکی خراسانی نیز از جمله زبان هایی است که سازمان یونسکو به آسیب پذیر بودن آن اشاره کرده اند که بهتر است با کمی آگاهی دادن به قومیت های مختلف و فرهنگ سازی، از این زبان زیبا، نگهداری کنیم تا بتواند نسل های متمادی گسترش یابد.

– زبان قزاقی
قزاق ها در این لیست کمترین جمعیت را ازآن خود نموده اند و با جمعیتی حدود ۷ هزار نفر از ترک های مسلمان ایران محسوب می شوند. قزاقی به زبان قرقیزی نیز معروف است که بیشتر این افراد در استان گلستان زندگی می کنند. این زبان در سایر کشورهای دیگر نیز رواج دارد که کشور روسیه با جمعیت ۴۰۰ هزار نفری خود، در صدر این کشورها و ایران با کمترین جمعیت در پایین این جدول قرار دارد. سایر کشورهایی که زبان قزاقی را در کنار مجموعه زبان های خود دارند می توان به کشور چین، ازبکستان، ترکیه و مغولستان نیز اشاره نمود.

 

بسیاری از شهرهای ترک زبان در ایران توانسته اند به خوبی از زبان و فرهنگ خود محافظت کرده و در نهایت زبان خود را به نسل های جوان خود، منتقل نمایند. از این شهرها می توان به شهر زنجان، ارومیه، تبریز و اردبیل نام برد که علاوه بر حفظ زبان خود، به حفظ آداب و روسوم خود به خوبی پرداخته اند.
ترک زبانان ایران لباس های محلی با شکوه، غذاهای خوشمزه و هنرهای بی نظیری دارند که هر یک در جای خود قابل تامل است و اگر نتوانیم در کنار زبان و گویش های متفاوت این زبان از سایر مشخصات ویژه آنها نیز مراقبت نماییم، بی شک نسل های آینده تنها از آنها به عنوان یک بخش از کتاب خود دست می یابند و با زیبایی ها و واقعیات آن ها نمی توانند روبرو شوند.
در این میان نکته جالبی که هست این است که به دلایل مختلف، زبان ترکی استانبولی امروزه علاقه مندان زیادی پیدا کرده است و سوالی که از ما می شود این است که آیا این زبان با زبان های ترکی ایرانی یکسان است؟ آیا ترک زبانان ما می توانند به زبان ترکی استانبولی نیز صحبت کرده و در کشور ترکیه به راحتی از عهده سفر خود برآیند؟
بی شک زبان ترکی در ایران با گویش های مختلف و دستور زبان های متفاوت می تواند به قطع با زبان ترکی استانبولی تفاوت هایی بسیاری داشته باشد که از این تفاوت ها می توان به الفبای زبان ترکی و همچنین دستور زبان آن نیز اشاره نمود. نوع تلفظ لغات و گاها تفاوت های فاحش در اسامی و لغات است.
بگذارید برای این منظور به شکل بهتری به تشریح آن بپردازیم. از تفاوت های اصولی زبان ترکی آذربایجانی در ایران و زبان ترکی استانبولی می توان به موارد زیر اشاره نمود:

– تفاوت نوشتاری و املایی
اگرچه در گذشته زبان ترکی استابنولی با کلمات عربی و فارسی ادغام شده بود اما اکنون زبان ترکی به شکل امروزی از حروف و الفبای لاتین استفاده می کند و به وفور زبان فارسی و عربی را از زبان خود حذف نموده اند و به همین دلیل از تفاوت های فاحش این دو زبان می توان به این مورد اشاره نمود. در واقع الفبای ترکی ایرانی ۳۲ حرف دارد و الفبای ترکی استانبولی ۲۹ حرف. اگر بخواهیم موضوع را کمی بازتر کنیم بهتر است یادآور شویم که در زبان ترکی استانبولی حرف «خ» و «ق» وجود ندارد و این در صورتی است که این حروف به وفور در کلمات و عبارات ترکی ایرانی مورد استفاده قرار می گیرند.

– تفاوت در گویش
در زبان های ترکی ای که در داخل ایران نیز رواج دارد، گویش های مختلفی وجود دارد که البته این اختلاف در میان زبان ترکی ایرانی با ترکی استانبولی قطعا بیشتر خود نمایی می کند که خود دلیلی بر این است که یادگیری یک زبان نمی تواند دلیلی بر تسلط بر زبان دیگری باشد.

البته که بهتر است به این نکته نیز توجه نماییم که قطعا ترک زبانان عزیز ما به مراتب راحت تر و سریع تر نسبت به یک فرد فارس زبان، می توانند به زبان ترکی استانبولی مسلط شوند و از آن به عنوان زبان دوم و برون مرزی خود یاد کنند. و این موضوع به خودی خود یک برگ برنده برای آنها محسوب می شود. بسیاری از زبان ها به دلیل نزدیک بودن به هم می توانند انتخاب درستی باشند برای افرادی که علاقه مند به چند زبانه شدن هستند. به طور مثال ما ایرانیان به راحتی می توانیم به زبان عربی مسلط شویم و این در حالی است که یک فرد فرانسوی زمان بیشتری را برای این موضوع می خواهد.
برای شناخت بهتر و کافی تر، می توانید از کارشناسان ما نیز در این زمینه اطلاعات کسب نموده و از مشاوره رایگان آکادمی زبان بهین دانش، در زمینه انتخاب زبان و دوره متناسب با موقعیت خود، بهره مند شوید. همچنین جهت کسب اطلاعات بیشتر در هر یک از زمینه های ، آموزش زبان ترکی استانبولی، آموزش آنلاین زبان ترکی استانبولی، آموزش زبان ترکی در ۵۰ روز و همچنین یادگیری زبان ترکی استانبولی، می توانید روی لینک مورد نظر کلیک کرده و پاسخ سؤالات خود را بیابید.